Pleintje Amsterdam

De naam

Een dam in de Amstel

In 1275, op een herfstdag in oktober, schreef graaf Floris V voor het eerst de naam op: Aemestelledamme. Een dam in de Amstel, vlak boven het IJ, daar waar het veen nog zo zompig was dat je voeten verdwenen. Een handvol mensen had besloten dat dit toch een goede plek was om te blijven. Het woord Aemstelle is oud‑Nederlands voor een droge plek aan het water: Ame voor water, Stelle voor veilig. Een paar eeuwen later was het stadje een wereldhaven en heette het, met enige korting, Amsterdam.

Vijf momenten

Tijdlijn

1. 1275

   Eerste vermelding

   Graaf Floris V verleent tolvrijheid aan de bewoners van Aemestelledamme.

2. 1602

   VOC opgericht

   Aan de Oude Hoogstraat begint de eerste multinational ter wereld. Voor wie geld had: een gouden eeuw. Voor de rest: voortmodderen.

3. 1632

   Vermeer's leeftijdgenoot

   Rembrandt schildert De anatomische les van Dr. Tulp; hij is 25 en woont aan de Sint Antoniesbreestraat.

4. 2005

   De stad als merk

   I amsterdam: drie metalen letters op het Museumplein. Twintig jaar later weet niemand meer waar ze gebleven zijn.

5. vandaag

   Bijna een miljoen

   Amsterdam telt 933.680 inwoners en groeit nog steeds, ondanks alles wat erover gezegd wordt.

Wie hier eerder kwam

Bekende stadsgenoten

• Anna Enquist1945

  Dichter, romanschrijver, psychoanalytica. Schreef over verlies zoals weinig anderen het doen. Droog, precies, en zonder de neiging om er een wond van te maken.

• Gerard Reve1923–2006

  Geboren aan de Wibautstraat, gestorven in België. Maakte van het zinnetje 'God is een ezel' literatuur en van zijn brieven een tweede genre.

• Spinoza1632–1677

  Geslepen lenzen voor de kost, schreef ondertussen de Ethica. Werd door zijn synagoge verbannen toen hij 23 was. Hij heeft het overleefd.

• Thomas Heerma van Voss1990

  Schrijft romans, essays en korte verhalen. Hoort tot een generatie die de stad ziet veranderen sneller dan ze erover na kan denken.

Vandaag

Amsterdam in cijfers

Inwoners Amsterdam

933.680

CBS, 1 januari 2025

Op Pleintje

89

alpha · juni 2026

Nieuwe stadsgenoten

7

deze week

Oudste lid

Geertruida (1947)

lid sinds februari 2026

Volgende avond

woensdag 1 juli, 19.30

Café De Engelbewaarder

Lokaal Journaal

14

artikelen tot nu toe

Niet uit de gids

Drie dingen, zoals een vriend ze zou vertellen

• De achtertuin van het Rijksmuseum

  Voor wanneer het echt te druk is binnen. Daar staat 'De Schreierstoren' van een tijdgenoot van Rembrandt, en bijna niemand weet 't. Ga er heen, ga zitten op het gras, kijk naar boven.

• Boekhandel Perdu

  Op de Kloveniersburgwal, met een zaaltje achterin waar dichters voorlezen. Drempel laag, vloer hoog, koffie sterk. Vrijdagavond is meestal iets.

• Een rondje Oosterpark vroeg

  Voor zeven uur, voordat de honden komen. Er is een hoek met paddenstoelen in het najaar en een wilg waaronder iemand zijn vader heeft uitgestrooid. Het staat er niet, maar wij weten het.

Deze week

Wat speelt op Pleintje Amsterdam

• Deze week schreef Marjolein over de eerste hoogwater‑zomer aan de Houthavens.
• Karel organiseerde een leesavond op de Nieuwmarkt: twaalf mensen, één tafel, drie boeken.
• Iemand vroeg waarom er geen pleintje‑avond in Noord is. Volgend kwartaal.
• Het profiel van Saskia, sinds april, is voor het eerst boven de honderd berichten.